Verandering is geen probleem dat je oplost

Veranderen doet zelden pijn omdat iets kapot is.

Het doet pijn omdat wat ooit werkte, nu niet meer werkt, terwijl mensen nog vasthouden aan routines, relaties en verwachtingen die ooit veilig voelden.

Veel organisaties benaderen verandering als een oplossing voor een defect. Iets wat je lokaliseert, herstelt en daarna kan afsluiten. Maar wat als dat beeld zélf deel is van het probleem?

Niet alles wat vastloopt, is kapot

In complexe situaties werkt oorzaak en gevolg niet zoals we hopen. Wat vandaag logisch lijkt, vergroot morgen de spanning. Wat goedbedoeld ingrijpen is, blijkt soms olie op het vuur.

Niet omdat mensen fouten maken, maar omdat ze proberen te controleren wat eerst begrepen wil worden.

Echte organisatievraagstukken zijn dan ook zelden louter technisch. Ze gaan niet alleen over structuren, processen of rollen, maar evengoed over betekenis, relaties, vertrouwen en gedrag.

Dat maakt ze complex. En complexiteit verdwijnt niet door haar te reduceren tot een stappenplan.

Complexiteit is geen chaos

Complexiteit betekent niet dat er geen orde is. Ze betekent dat de orde zich niet laat vangen in lineaire plannen of vaste stappen. Het is geen chaos, het is gewoon een andere logica.

Wie complexiteit behandelt alsof ze ingewikkeld is, raakt gefrustreerd. Wie leert kijken, ziet patronen waar eerst alleen ruis leek.

Complexiteit vraagt daarom geen vereenvoudiging, maar aandacht:

• patronen zichtbaar maken,

• spanningen benoemen,

• onderstromen bespreekbaar maken.

Oplossingen kunnen het probleem vergroten

Hoe groter de druk, hoe sterker de reflex om snel te beslissen. Dat voelt daadkrachtig. Maar snelheid maskeert soms precies dat wat eigenlijk aandacht vraagt en gaat voorbij aan wat er aan waarde was. Verandering is dus niet enkel toekomstgericht, maar altijd een verleden-en-heden proces, een paradox die we vaak negeren.

Wat zichtbaar is, is zelden wat speelt

“We hebben een communicatieprobleem.”

“We botsen op weerstand.”

“Mensen zijn moe.”

Dat zijn zelden oorzaken. Het zijn symptomen. Signalen van spanningen die nergens anders terechtkunnen. Verandering loopt dan ook altijd via mensen. Weerstand en conflict zijn geen storingen, maar diagnostisch materiaal.

Leiderschap overstijgt daarmee een competentieset en wordt relationeel en contextueel werk. Het speelt zich af tussen mensen, in systemen, onder druk en onzekerheid.

Daarom is werken aan wat leiders doen vaak onvoldoende. De kern zit minstens evenzeer in hoe zij kijken, duiden en handelen.

Verandering vraagt geen antwoord, maar een andere blik

In complexe verandering ontstaat helderheid niet vooraf. Ze ontstaat onderweg, wanneer we stoppen met repareren en beginnen met zien.

Niet-weten is dan geen gebrek, maar een startpunt.