De bouwstenen van strategie

Strategie:

Organisaties gebruiken het om aan te geven waar ze naartoe willen met hun organisatie. Binnen MM consultants gebruiken we het als we onderling bespreken hoe we onze dromen willen realiseren en als bemiddelaar gebruik ik het in bemiddelingsgesprekken, wanneer we het hebben over de olifantenpaadjes die we nemen om onze behoeften ingevuld te krijgen…Een woord dat we dus dagelijks gebruiken, als passe-partout, maar zelden écht uitpluizen.

Van oorsprong betekent het ‘de kunst van de legeraanvoerder’, strategos in het Grieks. In organisatiecontexten verwijst het vandaag naar iets gelijkaardigs: richting geven aan een veelheid van acties, mensen en keuzes.

Een strategie vertelt waar je naartoe wil en hoe je daar wil geraken. Strategie biedt richting, en die richting bepaalt de inrichting. Anders gezegd: hoe we ons daarnaar gaan organiseren. Want pas als we weten waarvoor we bewegen, kunnen we bepalen hoe we dat samen willen doen.

Bekijk hier de korte video waarin Henry Mintzberg, de Canadese denker die al sinds de jaren ’70 het strategisch denken beïnvloedt, uitlegt dat strategie niet bedacht, maar ontstaat: Bekijk op YouTube

Van plan naar patroon

Het filmpje oogt gedateerd, maar het verhaal is nog steeds verrassend actueel. Wat ons telkens opnieuw raakt, is Mintzberg’s heerlijke nuchterheid én bescheidenheid: zijn streven naar helderheid zonder afbreuk te doen aan de complexiteit van strategie. Hij verzet zich tegen het idee dat strategie iets ingewikkelds is dat je optekent in een PowerPoint of beleidsplan.

Volgens hem is strategie vooral een patroon in een stroom van acties. Iets wat zichtbaar wordt in de keuzes die je herhaaldelijk maakt. En tegelijk vraagt dat patroon ook om een zekere mate van verankering, een kader.

Dat betekent dat niet alles vooraf te plannen is. Sommige strategische bewegingen ontstaan spontaan: uit ervaring, toevallige ontmoetingen of onverwachte wendingen.

Mintzberg onderscheidde daarom twee soorten strategie:

• Bedoelde strategie – het plan dat je uittekent.

• Organische strategie – het pad dat ontstaat terwijl je bezig bent.

Wie ooit geprobeerd heeft een meerjarenplan perfect uit te voeren, weet hoe zeldzaam het eerste is en hoe vaak het tweede de echte koers bepaalt. Niet alle bedoelde strategie wordt gerealiseerd, en een deel van de gerealiseerde strategie ontstaat dus uit ongeplande acties. Op zich is dat helemaal niet erg, maar het is wel jammer als we nooit tijd maken om bewust terug te blikken of lerend te kiezen.

De paradox van richting en ruimte

Een goede strategie biedt dus houvast én speelruimte. Zonder richting wordt een organisatie stuurloos, maar een te strak plan kan even goed verstikken: het laat geen ruimte meer voor wat zich onderweg aandient. In onze snel veranderende tijden dient er zich véél aan onderweg.

Dat strategie dus eerder een raamwerk is om bewust ‘ja’ of ‘nee’ te zeggen, dan een rigide routeplan, toont zich als ik nog eens in Leuven ben. Ik bezoek de stad vanuit verschillende rollen. Als collega van Martine (die er woont), als mama van mijn zoon (die er studeert), als consultant (voor de klanten die er werken). Ik heb vroeger gestudeerd in Leuven en ben ik er nog een paar jaar blijven hangen. Ik heb dus aan den lijve ondervonden dat een parkeerplaats vinden in de stad een stevige uitdaging is. Nog steeds moet ik de reflex onderdrukken om, wanneer ik een lege parkeerplaats in het centrum zie, meteen in te draaien en mijn auto te parkeren. Niet omdat ik daar op dat moment moet zijn, maar gewoon omdat de kans zich voordoet. Precies daar ligt de essentie van strategie: niet elke opportuniteit grijpen, maar bewust kiezen welke aansluit bij je richting. Zonder strategie parkeren we overal waar er toevallig plaats is:niet omdat het past binnen onze koers, maar gewoon omdat het zich aandient.

En tegelijk is er ook datgene waar Mintzberg voor waarschuwde: te veel controle, te veel scorecards, te veel procedures maken organisaties blind voor signalen. Soms is het ontbreken van een gedetailleerde strategie geen zwakte, maar net een teken van adaptief vermogen. Organisaties die leren, observeren en bijsturen, ontwikkelen strategie als een levend systeem. Het zit dus in het vinden van een gepast evenwicht, de juiste balans.

Hoe ondersteunen we strategievorming vanuit MM Consultants?

Bij MM Consultants zien we strategie niet als een document, maar als een gesprek dat voortdurend gevoerd wordt. Een gedeeld proces van betekenisgeving, richting zoeken en keuzes maken die samenhang brengen in wat er leeft.

Leiderschap speelt daarin ook een sleutelrol.  Samen de richting verhelderen zonder alle antwoorden te willen hebben. Ruimte maken voor experimenten en leren, zodat nieuwe patronen kunnen ontstaan. Durf en moed om spanning en complexiteit vast te houden in plaats van ze glad te strijken. De dagelijkse realiteit verbinden met het grotere verhaal.

Van strategie naar structuur

Zodra de richting helder is, volgt de inrichting. Dan pas kan je processen, teams en rollen zo vormgeven dat ze de koers ondersteunen.

Een organisatie die haar strategie niet kent, bouwt structuren zonder kompas.  En wanneer een organisatie haar strategie wijzigt, is het altijd wijs om ook even de structuur onder de loep te nemen.

Dit is ons eerste deel van ons drieluik rond strategie, waarin we vooral uitdiepen wat strategie is en waarom het zo belangrijk is voor de keuzes die we maken bij het inrichten en organiseren van hoe we werk onderling verdelen. Lees deel 2 en deel 3.